Nowe sposoby ochrony zabytkowych synagog w Polsce

Nowe sposoby ochrony zabytkowych synagog w Polsce

Nowe podejście do ochrony zabytkowych synagog w Polsce, w tym wprowadzenie wirtualnego zwiedzania synagogi FODŻ w Łańcucie dla uczestników tegorocznego Międzynarodowego Marszu Żywych.

Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego (FODŻ) została założona przez Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Polsce oraz Światową Organizację Restytucji Mienia Żydowskiego (WJRO) w 2002 roku. Naszą misją jest ochrona ocalałych miejsc i zabytków dziedzictwa żydowskiego w Polsce. Fundacja działa w regionach oddalonych od dużych miast i przez to trudno dostępnych dla społeczności żydowskich, a także w celu zapewnienia właściwej opieki i ochrony miejsc i obiektów w tych miejscowościach. Obszar naszego działania obejmuje blisko dwie trzecie powierzchni Polski. Do zadań Fundacji należy ochrona obiektów dziedzictwa żydowskiego o szczególnym znaczeniu historycznym, restytucja mienia gminnego, zarządzanie odzyskanymi nieruchomościami, a także działalność kulturalna i edukacyjna związana z kulturą żydowską.

Blisko 20-letnie doświadczenie FODŻ w zarządzaniu obiektami synagogalnymi prowadzi do wniosku, że dla zapewnienia trwałego zachowania i upamiętnienia tych obiektów potrzebne są różne formy opieki. Powinny one wynikać ze współpracy z różnymi partnerami reprezentującymi m.in. władze lokalne i lokalne stowarzyszenia obywatelskie, które prowadzą swoją działalność statutową w tych obiektach, a także partnerów międzynarodowych, wśród nich indywidualnych sponsorów.

Obecnie FODŻ prowadzi rozmowy z wybranymi partnerami (w tym przedstawicielami władz lokalnych), mające na celu uzgodnienie możliwości trwałego zachowania synagog w miejscowościach Orla i Łęczna. Zakładające wykorzystanie tych obiektów w przyszłości jako: centrum promocji dialogu międzykulturowego, poprzez spotkania artystyczne i wydarzenia kulturalne (Orla) oraz lokalnego centrum kultury, z założeniem możliwości wykorzystania w celach wystawienniczych oraz organizacji spektakli i innych spotkań artystycznych (Łęczna). Według obecnych ocen, wobec braku perspektyw przywrócenia tym obiektom ich pierwotnej funkcji obrzędowej, udostępnienie ich dla potrzeb mieszkańców i odwiedzających te miejscowości turystów jest jedynym realnym sposobem ich trwałej ochrony.

Dokumentowanie obiektów za pomocą technik cyfrowych stanowi przyszłościową i innowacyjną formę ochrony synagog i ich zachowania dla przyszłych pokoleń. Mając to na uwadze, FODŻ w 2020 roku rozpoczęła współpracę przy takim projekcie, który otwiera nowe perspektywy dla zachowania synagog i cmentarzy oraz udostępnienia ich szerszemu gronu odbiorców. 

Naszym partnerem w tym przedsięwzięciu jest prywatna firma z Poznania: "Skanowanie.xyz". W ramach współpracy przygotowany został wirtualny spacer po łańcuckiej synagodze, dla osób zainteresowanych zwiedzaniem tego zabytku bez konieczności lotu samolotem. Spacer dostępny jest na stronie: https://www.skanowanie.xyz/synagoga_lancut.

Zachęcamy uczestników tegorocznego Międzynarodowego Marszu Żywych do wybrania się na spacer do Łańcuta i odwiedzenia zarówno synagogi, jak i miejscowego cmentarza żydowskiego.